สัญญาจ้างทำของ / จ้างบริการ ควรมีอะไรบ้าง

จ้างให้ทำงานเป็นชิ้นเป็นงาน ถ้าสัญญาไม่ชัด ปัญหามักตามมาตอนส่งมอบและจ่ายเงิน

ไม่ว่าจะจ้างสร้างบ้าน ออกแบบโลโก้ ทำเว็บไซต์ ติดตั้งระบบ หรือจ้างที่ปรึกษาทำงานให้สำเร็จสักชิ้น สิ่งเหล่านี้อยู่ในกลุ่ม “จ้างทำของ” ตามกฎหมาย ปัญหาที่พบบ่อยคือ ตกลงกันด้วยวาจาหรือสัญญาสั้น ๆ แล้วมาเถียงกันภายหลังว่างานครบไหม จ่ายเท่าไร ใครถือลิขสิทธิ์ และถ้างานมีปัญหาจะแก้อย่างไร

สัญญาจ้างทำของ / จ้างบริการ คืออะไร

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587 “จ้างทำของ” คือสัญญาที่ฝ่ายหนึ่ง (ผู้รับจ้าง) ตกลงทำงานสิ่งใดสิ่งหนึ่งจนสำเร็จให้อีกฝ่าย (ผู้ว่าจ้าง) และผู้ว่าจ้างตกลงจ่าย “สินจ้าง” (ค่าตอบแทนสำหรับงาน) เพื่อผลสำเร็จของงานนั้น หัวใจอยู่ที่ “ผลสำเร็จของงาน” ไม่ใช่การจ่ายตามเวลา งานบริการเชิงธุรกิจจำนวนมาก เช่น งานก่อสร้าง งานออกแบบ งานเขียนโปรแกรม หรือรับเหมางานเป็นโครงการ ก็อยู่ในกรอบนี้

สัญญาจ้างทำของ/บริการ ที่ดีควรมีข้อกำหนดอะไรบ้าง

เพื่อไม่ให้เถียงกันภายหลัง สัญญาควรระบุอย่างน้อยในเรื่องต่อไปนี้ให้ชัด

• คู่สัญญาและผู้มีอำนาจลงนาม — ระบุให้ชัดว่าคู่สัญญาคือใคร และผู้ลงนามมีอำนาจผูกพันจริง
• ขอบเขตงานและสิ่งที่ส่งมอบ — ระบุให้ชัดว่าจะได้ผลงานอะไร รายละเอียดแค่ไหน จำนวนเท่าใด นี่คือหัวใจที่ใช้วัดว่างานเสร็จหรือยัง
• วันเริ่มงาน กำหนดเสร็จ และการขยายเวลา — กำหนดไทม์ไลน์ และเหตุที่ขอเลื่อนได้ (เช่น ผู้ว่าจ้างส่งข้อมูลช้า)
• วิธีสั่งงานเพิ่มหรือเปลี่ยนขอบเขต — เมื่อมีงานนอกเหนือที่ตกลง จะคิดราคาและเวลาเพิ่มอย่างไร จุดนี้เป็นสาเหตุพิพาทที่พบบ่อยมากในงานบริการ
• เกณฑ์การส่งมอบและตรวจรับ — งานถือว่าเสร็จเมื่อใด ใครตรวจ ตรวจด้วยเกณฑ์อะไร แก้ไขได้กี่รอบ
• งวดการจ่ายเงิน — จ่ายเป็นงวดตามความคืบหน้า หรือจ่ายเมื่อรับมอบงาน และผูกกับการตรวจรับอย่างไร
• ใครจัดหาวัสดุ/เครื่องมือ — โดยกฎหมาย หากไม่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ผู้รับจ้างเป็นผู้จัดหาสัมภาระ (วัสดุและของที่ใช้ทำงาน) ที่จำเป็น (มาตรา 588) จึงควรระบุให้ชัดว่าใครออกค่าอะไร
• กรรมสิทธิ์และลิขสิทธิ์ในผลงาน — โดยเฉพาะงานสร้างสรรค์ เช่น ออกแบบ ซอฟต์แวร์ เนื้อหา ควรระบุว่าเมื่อจ่ายครบแล้วชิ้นงานเป็นของใคร ใช้ แก้ไข หรือนำไปแสดงเป็นผลงาน (portfolio) ได้แค่ไหน
• การรับประกันและการแก้ไขงาน — ระยะเวลารับประกัน และวิธีจัดการเมื่อพบข้อบกพร่องหลังส่งมอบ
• การรักษาความลับ — หากงานเกี่ยวข้องกับข้อมูลลับหรือข้อมูลส่วนบุคคล ควรมีข้อรักษาความลับกำกับ
• ค่าปรับความล่าช้า — กำหนดให้ชัดและเป็นธรรมทั้งสองฝ่าย (เรื่องเบี้ยปรับและข้อที่มักโดนเอาเปรียบ อ่านเพิ่มได้ที่บทความ เซ็นสัญญาโดยไม่อ่าน: 7 จุดที่คนมักโดนเอาเปรียบ)
• การเลิกสัญญาและผลหลังเลิก — เงื่อนไขการบอกเลิก และเมื่อเลิกแล้วต้องคืนข้อมูล ไฟล์ วัสดุ และชำระค่างานส่วนที่ทำไปแล้วอย่างไร
• ภาษีหัก ณ ที่จ่ายและภาษีมูลค่าเพิ่ม — งานจ้างทำของ/บริการโดยทั่วไปผู้จ่ายเงินที่เป็นนิติบุคคล มีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตรามาตรฐาน และควรตกลงเรื่องภาษีมูลค่าเพิ่มให้ชัด (ดูหัวข้อ FAQ)

ผู้รับจ้างต้องรับผิดถ้างานชำรุดบกพร่องแค่ไหน

คำตอบสั้น ๆ คือ รับผิด แต่มีกรอบเวลาจำกัด และคนมักเข้าใจคลาดเคลื่อนเพราะกฎหมาย วางกรอบเวลาไว้สองชั้นที่ทำงานคู่กัน (“ความชำรุดบกพร่อง” หมายถึงงานที่ทำออกมาไม่เรียบร้อยหรือไม่ได้มาตรฐาน)

• ระยะเวลาที่ผู้รับจ้างต้องรับผิด (มาตรา 600) — หากไม่ได้ตกลงกันเป็นอย่างอื่น ผู้รับจ้าง ต้องรับผิดในความชำรุดบกพร่องที่ปรากฏขึ้นภายใน 1 ปีนับแต่วันส่งมอบสำหรับงานทั่วไป หรือภายใน 5 ปีหากเป็นสิ่งปลูกสร้างติดพื้นดิน (เช่น อาคาร) ที่ไม่ใช่เรือนไม้ ยกเว้นกรณีผู้รับจ้างปิดบังความชำรุดนั้นไว้
• อายุความในการฟ้อง (มาตรา 601) — “อายุความ” คือกำหนดเวลาที่ต้องฟ้อง มิฉะนั้นเสียสิทธิ โดยเมื่อความชำรุดปรากฏขึ้นแล้ว ต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่วันที่ความชำรุดปรากฏ

นอกจากนี้ หากผู้ว่าจ้างรับมอบงานไว้โดยไม่ทักท้วง โดยทั่วไปถือว่าผู้รับจ้างพ้นความรับผิด (มาตรา 598) เว้นแต่เป็นความชำรุดที่ไม่อาจเห็นได้ในเวลารับมอบ หรือผู้รับจ้างปิดบังไว้ ดังนั้นการตรวจรับให้ดีก่อนเซ็นรับงาน จึงสำคัญมาก

เลิกสัญญาจ้างทำของกลางคันได้ไหม

เลิกได้ แต่มีเงื่อนไขและมักต้องชดใช้ค่าเสียหายหรือจ่ายค่างานส่วนที่ทำไปแล้ว กรณีที่พบบ่อยได้แก่

• ผู้ว่าจ้างเลิกก่อนงานเสร็จ (มาตรา 605) — ตราบใดที่งานยังไม่แล้วเสร็จ ผู้ว่าจ้างเลิกสัญญาได้ แต่ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้ผู้รับจ้างสำหรับความเสียหายที่เกิดจากการเลิกนั้น
• ผู้รับจ้างทำงานต่อไม่ได้ (มาตรา 606) — หากสาระสำคัญของสัญญาอยู่ที่ความรู้ความสามารถเฉพาะตัว ของผู้รับจ้าง แล้วผู้รับจ้างเสียชีวิตหรือทำงานต่อไม่ได้โดยไม่ใช่ความผิดของตน สัญญาย่อมสิ้นสุดลง โดยผู้ว่าจ้างต้องจ่ายค่างานส่วนที่ทำแล้วและเป็นประโยชน์ตามสมควร
• การให้คนอื่นทำแทน (มาตรา 607) — โดยทั่วไปผู้รับจ้างให้ผู้อื่นทำงานแทน (จ้างช่วง) ได้ เว้นแต่สาระสำคัญของสัญญาอยู่ที่ฝีมือเฉพาะตัวของผู้รับจ้าง ทั้งนี้แม้จะจ้างช่วง ผู้รับจ้างหลัก ก็ยังคงต้องรับผิดชอบต่อผู้ว่าจ้างในผลงานนั้น จุดนี้ควรระบุในสัญญาให้ชัดว่าจ้างช่วงได้หรือไม่

คำถามที่พบบ่อย

สัญญาจ้างทำของต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษรไหม

โดยทั่วไปไม่บังคับว่าต้องทำเป็นหนังสือจึงจะมีผล ตกลงด้วยวาจาก็เกิดสัญญาได้ แต่การทำเป็นลายลักษณ์อักษรที่ระบุขอบเขตงาน การจ่ายเงิน และการตรวจรับให้ชัด ช่วยลดข้อพิพาทและใช้เป็นหลักฐานได้ดีกว่ามาก

งานเพิ่มนอกเหนือที่ตกลงไว้ คิดค่าจ้างเพิ่มได้ไหม

โดยหลักค่าจ้างผูกกับขอบเขตงานที่ตกลงกัน หากมีงานเพิ่มหรือเปลี่ยนขอบเขต ควรตกลงเรื่องราคาและเวลากันใหม่ เป็นลายลักษณ์อักษร สัญญาที่ดีจึงควรเขียนวิธีสั่งงานเพิ่มและผลต่อราคา-กำหนดเวลาไว้ตั้งแต่แรก เพื่อลดข้อพิพาท

ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายด้วยไหม

การจ่ายค่าจ้างทำของ/ค่าบริการ ผู้จ่ายที่เป็นนิติบุคคลโดยทั่วไปมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่าย ในอัตรามาตรฐาน ร้อยละ 3 (ตามคำสั่งกรมสรรพากร ท.ป.4/2528) ทั้งนี้เคยมีการลดอัตราเป็นการชั่วคราว ในบางช่วงที่ผ่านมา จึงควรตรวจสอบอัตราล่าสุดกับกรมสรรพากรหรือผู้ทำบัญชีก่อนดำเนินการจริง

สรุป: ระบุงานและการตรวจรับให้ชัด คือหัวใจของสัญญาจ้างทำของ

สัญญาจ้างทำของ/บริการวางอยู่บนคำว่า “ผลสำเร็จของงาน” ดังนั้นสิ่งที่ต้องชัดที่สุดคือ ขอบเขตงาน สิ่งที่ส่งมอบ และเกณฑ์ตรวจรับ ตามด้วยเรื่องการจ่ายเงิน กรรมสิทธิ์ในผลงาน การรับประกัน และการเลิกสัญญา ส่วนกฎหมายก็วางกรอบเรื่องความรับผิดเมื่องานชำรุดและการเลิกสัญญาไว้ให้แล้ว การเขียนสัญญาให้ครบตั้งแต่แรกช่วยลดข้อพิพาทได้มากกว่าการตามแก้ภายหลัง

หากต้องการให้ทนายช่วยร่างหรือตรวจสัญญาจ้างทำของ/บริการให้รัดกุมและเป็นธรรม ทีมของเรา รับตรวจและร่างสัญญาบริการและสัญญาธุรกิจ โทร 061-651-6255 หรือทัก LINE @uthaiandson ได้ในเวลาทำการ